Dununge Hujung Galuh

Tau ana seniman tari kang darbe sedya nggubah sendratari mawa irah-irahan Hujung Galuh. Karepe sendratari mau digelar ing kala-kala mengeti HUT Surabaya. Kang dienggo wewaton, lelakon utawa dumadine wiracarita kang nggambarake prajurite Raden Wijaya bisa ngusir pasukan tar-tar Kubilai Khan iya ing panggonan kang disebut Hujung Galuh, ngepasi tanggal 31 Mei 1293. Cathetan sejarah nuduhake kang bisa dikalahake R.Wijaya nalika semana ora mung pasukan tar-tar Kubilai Khan, ning uga prajurit Jayakatwang. Bisa uga wiracarita ing palagan Hujung Galuh mau kang dijarwakake dadi Sura (ing) baya. R. Wijaya dalah wadyabalane padha wani (sura) nempuh bebaya mburu, nggempur, lan ngusir anjog ing segara bawera.

Adhedhasar pangerti mau, aran wajar yen anak-putu padha takon: ana ngendi dununge Hujung Galuh? Si seniman tari kang arep nggubah sendratari Hujung Galuh, nalika ditakoni prekara mau iya ora bisa mangsuli. Sedulur Soenarto Timur, salah siji paraga kang dhisik melu diajak ngrembug masalah laire Surabaya lan melu diajak mithati sejarah kawuri kang ana gegayutane karo prekara mau, ndumuk: kira-kira dununge Hujung Galuh iku ana ing sakiwa-tengene Jl. Galuhan saiki. Lha, dununge Jl. Galuhan saiki ora adoh saka stasiun sarta Pasar Turi.

Manut grambyangane, dhek semana papan dununge Pasar Turi apadene Stasiun Pasar Turi isih awujud segara. Sakiwa-tengene Jl. Galuhan awujud sungapane kali gedhe, Kali Brantas. Anane jalan mau ditengeri Jl. Galuhan, wewaton aran Hujung Galuh, kang manut panduga dununge pancen ora adoh saka kono.

Pandumuk mau iya isih disanggarunggekake. Ing SK Walikota (jamane Pak Kotjo) kang mutusake sarta netepake HUT Surabaya iku tanggal 31 Mei 1293, lan wis disarujuki dening DPRD Kotamadya dhek semana, ora ana tembung kang gumathok nyebutake Hujung Galuh iku dununge ing kene, utawa ing kono.

Apa saiki ora perlu ditlusuri, dilacak, kanggo ngudhari “misteri” Hujung Galuh???

MANUT DONGENG

Manut dongenge R. Kartawibawa kang katulis ing Goenoeng Keloet: dhek biyen kali Sala iku mili ngetan terus menyang pesisir Jenggala, yaiku Sidoarjo saiki, ngepang nyang Surabaya. Pulo Madura biyen gegenting isih gandheng karo pulo Jawa. Malang iku rawa gedhe kinubeng gunung-gunung, lawas-lawas banyune mili mangidul nggogos lemah, mula iya cerung, yaiku Kali Brantas. Rawa Malang dadi asat lan ninggali tanah dhuwur kang rata.

Kali Brantas ing ngare Kediri biyen amba tur rada neng wetan, tekan dalan sepur kae. Kutha Doho dumunung sakulone Gurah saiki, uga kutha Mamenang ing elore Tepus, Kediri sakulone Brantas, mirit saka putri kedhi Kilisuci, putra ratu Jenggala.

Saka panjebluge Gunung Wilis, ana lahar mbludag tekan Pandan. Kali Sala dadi pedhot pener lore Madiun, bisa mbobol punthukan gamping mangalor mlengkung ngetan anjog ing Sidayu. Tilase kali bengawan mau jombok wiwit sawetane Ngawi tekan ing Kertosono. Saiki kari kali cilik, dadi kali Widas tempur karo Brantas aneng sawetane Lengkong.

Taun 1885, Nganjuk elor jomboke isih. Dhek isih kali Sala karo Brantas tempur dadi bengawan mangetan, duwe pelabuhan dununge saiki sakidule Mojokerto. Desa Canggu biyen ngongkang kali wiwit jaman Kahuripan tekan Mojopahit. Saiki papan mau geneng adoh saka ing kali, ora kanyana-nyana yen panggonan mau biyen desa pelabuhan. Kali Porong iku dumadine uwis jaman anyar: Mataram.

Dongenge simbah R. Kartawibawa sinigeg tekan Canggu. Saiki kang aran desa Canggu mau dumunung ora adoh karo dham Mlirip Mojokerto, cedhak pabrik Tjiwi Kimia. Ora adoh karo kali kang yen dhong mangsa ketiga pantes disebut kalen (kali cilik). Nganti saiki Canggu isih kerep disebut-sebut, luwih-luwih kang ana gegayutane karo sejarah, khususe ngrembug sejarah laire Surabaya. Jalaran, dhek jaman jumeneng nata mbaundhendha Mojopahit Prabu Hayam Wuruk nate ngetokake prasasti (dekrit) kang kacathet ing sejarah disebut Prasasti Canggu. Isi surasane, ing antarane, salah siji desa sabrangan kang oleh pangaji-aji saka Prabu Hayam Wuruk, yaiku: Surabaya.

PRASASTI CANGGU

Bokmanawa ana perlune masalah Prasasti Canggu mau diaturake klawan rada omber. Ing taun 1358 M Sri Hayamwuruk (lair taun 1334 M, sarta olehe dadi nata binathara antarane taun 1350–1389 M), ngetokake prasasti kang paling dawa, dumadi saka 11 lempengan tembaga kang mawa tulisan (copperplates). Tinengeran ing angka taun 1280 S (1358 M). Saprene kang ketemu lagi limang lembar.

Sakawit prasasti mau disebut prasasti Trowulan I. Ning dening swargi sarjana L.C. Damais, tembaga kang mawa tulisan mau disebut prasasti Canggu, awewaton arane desa kang paling pokok (penting) ing prasasti. Banjur dening Dr.Th. Pigeaud prasasti Canggu disebut “Ferry Charter”, yaiku: prasasti sabrangan (tambangan liwat kali). Maune disebut prasasti Trowulan (patang lempengan), jalaran ketemune ana ing Desa Trowulan (Mojokerto), lan liyane diketemokake ing Desa Pelem (Mojokerto).

Wondene desa-desa sabrangan kang kacathet ana ing prasasti wiwit saka Canggu mangetan anut ilining banyu bengawan, yaiku Canggu, Randu Gowok, Wahas, Nagara, Sarba, Waringin Pitu, Lagada, Pamotan, Tulangan, Panumbangan, Jruk, Trung, Kembang Sri, Tda Gsang, Bukul, Surabhaya. Kang dadi pitakonan, apa desa sabrangan aran Surabhaya kaya kang kacathet ing prasasti Canggu –nunggal karep apadene panggonan kang sami Surabaya kang laire dipengeti saben tanggal 31 Mei?

Angka taun prasasti 1358 M. Laire Surabaya –Hujung Galuh– 1293. Dadi, luwih tuwa 65 taunan.

Ature: Tarupala
JB 36/LX, 7-13 Mei 2006

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

%d blogger menyukai ini: