Wong Kalang Ngidak-idak Ratu

Wong Kalang, diarani mangkono jalaran uripe pancen dikalangake. Asale saka Bali lan ngrasuk Hindu, mula jaman dhisik yen tilar donya mayite ana sing diobong, njur akeh sing nyebut Kalang Obong. Sok ana sing nakokake apa bener wong Kalang duwe buntut?

Wong Kalang ing jamane Sultan Agung kacarita jare isih tedhak turune wanara. Iku ana uthute mujudake pasemon tumrape uwong-uwong sing kondhang kadidene ahli wewangunan, sing mesthine trampil memenek iku. Sesurupan bab wewangunan Jawa iku dhisik tau ana sing karan kawruh kalang.

Tekan taun 1920-an manggone ing Tegalgendu, sisih kulone kreteg kali Gajah Wong. Biyen tau ora kena manggon ing Kotagede. Menawa ana sing tilar donya ngadani cara upacara obong Kalang, yakuwi ngobong tiron awake wong sing tilar donya mau manut tatacara Hindu. Dene layone dikubur kaya salumrahe.

Wong Kalang sing wis suwe manggon ana Kotagede sateruse akeh sing ngrasuk agama Islam, nanging saperangan isih ana sing nduweni adat dhewe sing ora padha karo wong Kotagede asli. Wong Kalang biyen kondhang endogami. Ana sing ngrabi ponakane dhewe, klebu ponakan sing sepisanan. Kadhangkala ana sing disebut-sebut ijolan bojo karo sasama Kalang sing uripe sakalangan. Jare biyen uga akeh sing nekad nerak pager ayu. Malah tau ana ing jamane Kanjeng Panembahan Senapati (Ratu Mataram) –kaya sing dipratelakake Drs. Achmad Charis Zubair, Pimpinan Pusat Dokumentasi (Pusdok) Kotagede– wong Kalang duwe buntut.

“Sejatine anggone diarani duwe buntut iku asal-muasal prakarane mung prasaja,” ngono critane Pak Charis. Panembahan Senapati iku biyen garwa selire rak akeh. Terus kacarita ana salah siji selir klangenane sing didhemeni sawijining Mantri Kalang. Mesthi wae bab mau banjur ndadekake dukane Sang Panembahan.

“Ora ngerti matur nuwun! Wis diwenehi kalungguhan Mantri Kalang kok isih kurang ajar. Pancen dhasare sona,” ngono Pak Charis ngendika prekara dukane Panembahan Senapati marang paraga Kalang kang wus wani marang ratu mau. Nganti nibani tetembungan kaya mengkono, sing sateruse njangget, ninggal tilas sing ora gampang ilang-ilangane, banjur kaya dadi kapercayan ing saperanganing masyarakat lan sinebut duwe buntut iku.

Ing Kotagede taun 1920-an, ana rong golongan wong Kalang sing dikalangake, yakuwi Kalang Tegalgendu mlebu wilayah Kasunanan Surakarta, lan Kalang Kasultanan Jogjakarta. Kepala Sub Kalang Surakarta nampa sebutan Mantri Kalang, tugase yakuwi ngawasi pasedhiyan kayu kanggo ndandani pembangunan makam para raja ing Kotagede. Wong Kalang kajaba ahli pertukangan uga ahli ukir, sarta pinter nyetel blandar lan usuk. Mula bangunan makam Kotagede wewangunane mirip, ngemperi gaya arsitektur Bali.

Dene sub kelompok Kalang Jogjakarta secara tradhisional biyen nangani transportasi barang saka kutha pelabuhan Semarang ing pesisir lor karo Kotagede Jogjakarta. Dhek jaman semana Kotagede mujudake kutha dagang sing kondhang ing saindenging pulo Jawa lan akeh dodolane barang arupa perak, bathik cap, tembaga, wesi kanggo dandang, piranti kendhil, alat tetanen, lan malam kanggo mbathik. Uga barang-barang arupa kerajinan perak lan emas sing nduweni pangaribawa desain Eropa kayata desain keris, pendhok (gagang keris), warangka keris, ali-ali, timang, rante jam bandhul, anting-anting, sabuk, lan klithingan.

Wong Kalang Jogjakarta nampa mandhat monopoli saka Karaton Jogjakarta. Uga nampa keuntungan gedhe saka sektor perekonomian padesan lan transportasi. Saka owahe jaman, sub Kalang Surakarta uga entuk lisensi saka Kasunanan kanggo mbukak omah gadhen ing sadhengah papan. Kanthi mbukak usaha gadhen iku njalari wong Kalang sugihe saya ndedel. Sub Kalang Jogjakarta uga sukses nambah transportasi barang kanthi migunakake sepur, mobil, lan jaran. Wong pribumi sepisanan ing tanah Jawa sing duwe mobil kuwi iya wong Kalang. Sugihe wong Kalang bisa dideleng saka omahe sing gedhe-gedhe. Salah sijine sing manggon ing sisih wetane Kali Gajah Wong taun 1926 wae wis duwe garasi mobil loro kanggo ngandhangake sedhane cacah wolu lan gedhokan kanggo kandhang jarane cacah 20.

GAMBAR RATU LANDA

Wong Kalang , kacarita klebu wong sing tingkahe aneh-aneh. Nalika Perang Donya I ana sawijining keluwarga Kalang sing sugih banget. Merga dhuwite cring gulden akeh, nganti bingung anggone nyimpen. Mula jubin pendhapa omahe dipasangi dhuwit cring sing ana gambare Ratu Landa Wilhemina mlumah. Dadi yen ana wong mertamu, sikile wong-wong pribumi mesthi bakal ngidak-idak mustakane Ratu Landa.

Krungu Ratune Landa kerep diidak-idak mustakane, Residen Jogjakarta dadi jengkel, ratu sing dipundhi-pundhi kok sirahe diidak wong pribumi. Merga ora ana ukume, kanggo nglereni ada-ada kasebut mung kanthi gawe aturan, dhuwit Ratu Wilhelmina mau olehe masang ora oleh mlumah, nanging ngadeg, lingire ana dhuwur.

Ana maneh sing kandha, menawa wong Kalang iku anggone nyimpen dhuwite ana kamar peteng kaya gudhang srana dibungkus nganggo sajinis kampluk. Lan asring dilombakake. Sapa sing bisa nebak pira cacahe dhuwit ana jero kanthongan mau bakal entuk bebungah. Dene yen kliru, upahe, wong sing melu sayembara dikeplaki.

Pancen kerep dicritakake sing aneh-aneh ngenani sedulur-sedulur Kalang kuwi. Ning sing bener ora duwe buntut. Malah klebu wong-wong sing nduweni kabisan-kabisan mirunggan ing sawenehing pakaryan.

Ature: R. Dwi S.
JB 34/LX, 23-29 April 2006

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

%d blogger menyukai ini: