Pranata Mangsa Lan Tetanen

Pranata mangsa punika sampun dados paugeranipun tiyang ingkang manggen ing pulo Jawi wiwit jaman kina. Pranata mangsa punika petangan musim utawi petangan wulan ingkang ngangge dhasar taun Saka utawi taun Aji Saka, ingkang salajengipun kawastanan taun Jawi. Dene kepentinganipun kangge dhasar petangan wekdal manawi badhe wiwit tetanen utawi misaya mina. Kala jaman kina asil lan botenipun ulah tetanen lan misaya mina katemtokaken sanget dening kemirahanipun Gusti Ingkang Maha Agung. Pramila ngginakaken pranata mangsa kedah trep. Kajawi punika ugi gegayutan kaliyan wonten-botenipun rubeda ingkang arupi ama, banjir, sarta kekirangan toya.

Saben mangsa gadhah sipat piyambak-piyambak, bab punika saged katitik saking wontenipun ewah-ewahan, ing antawisipun ingkang ketingal wonten ing tethukulan, sato, angin, mega, lan lintu-lintunipun.

Owah-owahan mangsa punika tansah lumampah gantos kadosdene rodha, ingkang salajengipun wangsul malih kados kawontenan sakawit. Astrolog Eropa ndamel pranata mangsa adhedhasar ubengipun lintang, kadadosaken 12 ubengan. Dene ubengan lintang satunggal lan setunggalipun mawi let 30 derajat. Nanging boten ateges ing ngrika wonten 12 mangsa. Ubenganipun lintang kalawau kawastanan zodiak.

Mangsa ing Eropa kaperang kados kaserat wonten ing ngandhap punika:
Mangsa Semi, mawi tetenger lintang Aries, Taurus, lan Gemini. Panas (Cancer, Leo, Virgo). Gugur (Libra, Scorpio, lan Sagitarius). Asrep (Capricorn, Aquarius, lan Pisces).

Wondene miturut pranata mangsa Jawi kaperang dados 12 mangsa, inggih punika: mangsa Kasa mawi tetenger lintang Sapi Gumarang. Karo (Tagih). Katiga (Lumbung). Kapat (Jaran Dhawuk). Kalima (Banyak Angrem). Kanem (Gotong Mayit). Kapitu (Sang Bima Sakti). Kawolu (Wulanjar Ngirim). Kasanga (Wuluh). Kasepuluh (Waluku). Desta (Lumbung), lan Kesada (Tagih).

Mangsa punika ugi kenging kangge nengeri watakipun bayi ingkang nembe lair. Upaminipun bayi ingkang lair ing mangsa Kapat sipatipun remen karesikan, dene bayi ingkang lair ing Mangsa Kasanga sipatipun boros.

Salajengipun ngengingi bab umur, wiwit, candra lan tandha-tandha alam saged kawaos kados ing ngandhap punika:

Mangsa Kasa (umur 41 dinten). Wiwit tanggal 22 utawi 23 Juni. Candra: Sotya murca saking embanan. Tandha alam: ron-ronan sami rontok, kathah walang, kumbang lan jangkrik, anginipun dipun sebut Tata (sae), arah saking ler wetan, kathah bledug.

Mangsa Karo (umur 23 dinten). Wiwit tanggal 2 utawi 3 Agustus. Candra: Bantala rengka. Tandha alam: bumi pecah-pecah, wit kapuk sampun wiwit semi, anginipun dipun sebut Gati tegesipun kebak pangertosan arah saking ler wetan, santer, kathah bledug.

Mangsa Katelu (umur 24 dinten). Wiwit tanggal 25 utawi 26 Agustus. Candra: Suta manut ing bapa. Tandha alam: wit-witan ingkang mrambat sampun sami mrambat, deling lan pala kependhem wiwit thukul, anginipun dipun sebut Wiyasa tegesipun ngrugekaken utawi palsu, raosipun asrep lan sekeca, sering kedadosan angin munyer.

Mangsa Kapat (umur 25 dinten). Wiwit tanggal 18 utawi 19 September. Candra: Waspa kumembeng jroning kalbu. Tandha alam: sumber kathah ingkang mampet, wit kapuk sampun wiwit woh, peksi sami damel susuh, kewan suku sekawan sami kawin, winih ulam wiwit nyebar, anginipun dipun sebut Pancawarna tegesipun lampahipun molah malih, kawontenan mega awon.

Mangsa Kalima (umur 27 dinten). Wiwit tanggal 13 utawi 14 Oktober. Candra: Tirta marta sumawur ing jagad. Tandha alam: wiwit wonten jawah, wit asem sampun semi, wit-witan ingkang mrambat sampun medal ronipun, kathah sawer medal, anginipun dipun sebut Bayu naminipun dewa angin, arah saking ler kilen, santer lan molah malih arah.

Mangsa Kanem (umur (43 dinten). Wiwit tanggal 9 utawi 10 Nopember. Candra: Rasa mulya kesucian. Tandha alam: woh-wohan sampun wiwit mateng, kewan toyo sampun dados dhewasa lan medal suwiwinipun, angin dipun sebut Ler saking arah ler kilen.

Mangsa Kapitu (umur 43 dinten). Wiwit tanggal 22 utawi 23 Desember. Candra: Wisa kentir ing maruta. Tandha alam: kathah titah ingkang nandhang sakit panas lan madharan, jawah terus-terusan, lepen sami banjir mega awon (surem), anginipun dipun sebut Buwana, arah saking kilen banter lan mawi ebun.

Mangsa Kawolu (umur 26 dinten). Wiwit tanggal 3 utawi 4 Pebruari. Candra: Anjrah jroning kayun (kathah pepenginan). Tandha alam: kathah kucing jejodhowan, uret lan gegremetan sami ngrisak taneman, kathah wit ingkang pejah, anginipun dipun sebut Pawana, banter arah saking kidul kilen, jawah sampun wiwit suda.

Mangsa Kasanga (umur 25 dinten). Wiwit tanggal 1 utawi 2 Maret. Candra: Wedaring wacana mulya. Tandha alam: suwantenipun kewan gegremetan terus-terusan, wekdalipun sato ngrebda, kathah penyakit panas lan kulit, kawontenan tentrem lan aman, anginipun dipun sebut Samirana, asrep, sekeca, kalem arah saking kidul kilen.

Mangsa Kasepuluh (umur 24 dinten). Wiwit tanggal 26 utawi 27 Maret. Candra: Gedhong mineb jroning kalbu. Tandha alam: kathah sato ingkang mbobot, kathah peksi damel susuh, wiji ulam nyebar, kewan gegremetan ical, siti sampun wiwit aking, anginipun dipun sebut Wisikan, sumilir, arah saking kidul wetan.

Mangsa Desta (umur 23 dinten). Wiwit tanggal 19 utawi 20 April. Candra: Sotya sinarawedi. Tandha alam: peksi sami ngopeni anakipun, peksi dhewasa sami rontok wulunipun, anginipun dipun sebut Tata saking arah kidul wetan.

Mangsa Kasada (umur 41 dinten). Wiwit tanggal 12 utawi 13 Mei. Candra: Tirta sirna saking sasana. Tandha alam: hawa asrep, siti aking, kathah bledug, kathah penyakit panas, anginipun dipunsebut Pandawa angin sekti saking sedherek gangsal, arah saking wetan.

Makaten wedharan ingkang magepokan kaliyan pranata mangsa mugi wonten guna paedahipun, mliginipun kangge among tani lan misaya mina. Senajan ta jaman sampun majeng boten wonten awonipun manawi ingkang kawogan tetep migunakaken pranata mangsa punika kangge paugeran.

Ature: Soetojo Riyadi
JB 34/LX, 23-29 April 2006

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

%d blogger menyukai ini: