Rebutan Apem Yaqowiyyu

Perayaan Yaqowiyyu utawa ongkowiyyu miturut lafal Jawa mujudake sawijining upacara tradhisi kang kawentar, katindakake kanthi nyebar apem ana ara-ara sapinggire kali Soka ing kidul Masjid Agung Jatinom, Kecamatan Jatinom, Kabupaten Klaten. Upacara tradisi setaun sepisan iku katibakake dina Jemuwah minggu kapindho ing sasi Sapar, lan tansah narik kawigatene masyarakat.

Ing dalan-dalan kang tumuju lokasi perayaan, katon umbul-umbul, baliho, lan spandhuk ngemot tulisan “Selamat Datang di Perayaan Yaqowiyyu”. Seminggu sadurunge “puncak acara” nyebar apem diadani pasar malem ing alun-alun Jatinom. Atusan pedagang nggelar maneka barang dagangan ing sakiwa-tengene dalan tumuju makame Ki Ageng Gribig lan Masjid Agung Jatinom. Uga ana pasar tiban ing saelore masjid. “Cekake kanggo taun 2006 iki bener-bener digawe meriah, regeng, lan gayeng,” pratelane Daryatmo saka Dinas Pariwisata Kabupaten Klaten.

Puncak acara tradhisi Yaqowiyyu taun iki tiba dina Jemuah Pon tanggal 16 Sapar 1939 Alip utawa 17 Maret 2006. Jatinom prasasat bisa diarani banjir uwong. Maewu-ewu wong saka ngendi papan, kayata Sala, Yogyakarta, Wonogiri, Boyolali, Salatiga, Semarang, Blora, Magelang, Madiun, lan sapiturute padha tumplek bleg ngebaki ara-ara ing sapinggire kali Soka, arep ngrayah apem kang disebar saka dhuwur panggung kang dhuwure watara pitung meter.

Tradhisi iku kawiwitan sabubare shalat Jumat ing Masjid Besar Jatinom. Luwih dhisik diadani upacara kirab gunungan apem cacah loro saka plataran Masjid Agung Jatinom tekan ara-ara pinggir kali Soka. Gunungan apem cacah loro iku dumadi saka gunungan kakung sumbangan saka Kraton Ngayogyakarta lan gunungan estri sumbangan saka Kraton Surakarta. Kirab gunungan apem iki kairing musik hadrah, paraga Kyai Ageng Gribig kang katindakake dening tokoh masyarakat Jatinom Drs. Suharto, paraga Ki Guntur Geni, rombongan Muspida Pemkab Klaten, lan pangombyong liyane.

Sawise gunungan iku didongani, Bupati Klaten Sunarna SE, lan Muspida, banjur mucuki nyebar apem saka panggung. Sawise purna anggone nyebar apem katindakake dening panitia saka sadhuwure panggung cacah loro. Saben ana apem disebar saka dhuwur panggung kapapag surak ambata rubuh. Pengunjung banjur padha rebut ducung ngrayah apem kang disebar iku. Senajan apeme ana sing kepidak-pidak nganti pendeng, parandene akeh pengunjung sing gelem njupuk. “Kula openi jalaran kula pitados apem menika taksih wonten berkahipun. Apem asil rayahan menika boten badhe kula tedha, nanging kula petak wonten ing sabin utawi tegalan gadhahan kula. Insya Allah kanthi cara menika siti ing sabin saha tegalan kula badhe langkung subur lan asil panenane saged tikel-tikel,” kandhane Ny Muji Rahayu (68) asal Salatiga marang JB.

SEJARAHE YAQOWIYYU

Tradhisi Yaqowiyyu kang wis katindakake wiwit taun 1589 Masehi utawa taun Gaka Tumba 1511, sekawit mujudake dongane Ki Ageng Gribig kang unine mangkene: “Ya qowiyyu qowwina wal muslimin ya qowiyyu ya rozaq warzuqna wal muslimin”. Tegese, “Dhuh Gusti Ingkang Maha Kiyat, mugi Panjenengan paringaken kekiyatan dhumateng kula sedaya ugi kaum muslimin. Dhuh Gusti Kang Maha Kiyat lan Ingkang Paring Rejeki, mugi paringa rejeki dhumateng kula sedaya ugi dhumateng kaum muslimin”.

Donga mau diwaos Ki Ageng Gribig rikala kondur ibadah haji ing Mekkah, kanthi ngasta oleh-oleh roti gimbul cacah loro. Pranyata sing nyuwun oleh-oleh ora mung putra wayah, nanging uga tangga teparo. Supaya para tamu kabeh kumanan, Ki Ageng Gribig banjur paring dhawuh marang Nyai Ageng Gribig supaya roti loro mau dijur terus dicampur jladrenan apem. Dhawuhe Ki Ageng Gribig iku ditindakake, wusana kabeh tamu bisa kumanan oleh-oleh saka Mekkah. Kedadeyan mau dening putra wayah dalah para santrine dilestarekake, saben sasi Sapar padha gawe apem karo maca donga kang nate diwaos dening Ki Ageng Gribig kasebut.

Sapa satemene Ki Ageng Gribig iku? Ana pirang-pirang versi. Sing paling tinemu ing nalar yakuwi versi sing ngandhakake menawa Ki Ageng Gribig sejatine tedhak turune Prabu Brawijaya V ing Majapahit. Nalika isih timur asmane Syech Wasibageno. Buku Muhammadiyah Setengah Abad 1912-1962 kang diwetokake dening Departemen Penerangan RI nyebutake menawa Ki Ageng Gribig iku keturunane Maulana Ibrahim lumantar Maulana Ishaq, Maulana Inul Yaqin, banjur Maulana Muhammad Fadhilah (Prapen) kang sabanjure peputra Maulana Sulaiman lan nurunake Ki Ageng Gribig. Bareng ditlusuri terus banjur bisa kawuningan menawa KH Achmad Dahlan utawa Muhammad Darwis kang ngedegake Muhammadiyah iku uga keturunan saka Ki Ageng Gribig.

Ki Ageng Gribig uga klebu sawijine priyayi kang prasaja, senajan cinaket karo Sultan Agung Hanyakrakusumo ing Mataram. Rikala semana Ki Ageng Gribig kasil nyirep dahuru kang katindakake Adipati Palembang kang arsa mbalela marang Mataram. Ora sarana ginebug ing perang, nanging mung kanthi pangandikan kang manuhara kang bisa nglilihake manah. Saka karsa dalem Sultan Agung, Ki Ageng Gribig banjur kaparingan kalenggahan minangka Bupati Nayaka. Nanging Ki Ageng Gribig ora kersa jalaran panjenengane luwih remen dadi ulama ing Desa Jatinom ketimbang dadi pejabat.

Senajan mengkono sesambungan antarane Ki Ageng Gribig lan Sultan Agung tetep lestari, kepara sangsaya rumaket. Luwih-luwih bareng Ki Ageng Gribig pinaringan sisihan rayi dalem Sultan Agung kang sesilih Raden Ayu Emas Winongan, katambah pinaringan kalenggahan minangka alim lan amir (pemimpin) ing tanah perdikan Mutihan.

Ing Perdikan Mutihan iki Ki Ageng Gribig mbangun masjid, yasa alun-alun, ngedegake pesantren sarta madrasah. Kejaba kuwi uga ngadani maneka warna kegiyatan kang mahanani pamore Perdikan Mutihan ing Jatinom sangsaya gumebyar pamore, kayata pondok Ramadhan kang mligi nyinau lan ngaji Al Quran, shalatul lail (shalat tengah wengi) kanthi jamaah, pengajian umum, lan sapiturute. Tekan saiki kegiyatan kang wis atusan taun umure iki isih lumaku.

Ature: Amien Nugroho
JB 33/LX, 16-22 April 2006

Satu Balasan ke Rebutan Apem Yaqowiyyu

  1. ki_puspo mengatakan:

    Artikel bagus semoga tradisi ini terus di laksanakan oleh setiap generasi,

    salam kenal

    dari lembaga pendidikan agama dan kebudayaan
    PADEPOKAN BUMI MATARAM NGAYOGJAKARTA HADININGRAT

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

%d blogger menyukai ini: