Basa Jawa Tau Dadi Basa Modern

Tokoh sastra Jawa Suparto Brata ngakoni wong sing bisa maca lan nulis nganggo Basa Jawa saiki saya kurang. Sebabe, Basa Jawa wis ora dadi basa tulisan maneh. Pathokaning Basa Jawa dadi ora baku, banjur ilang tanpa cathetan. Sing dadi panutan Basa Jawa kari basa pocapan, siji lan sijine ora padha, gumantung saka pangrungu. Apa maneh yen sing dadi panutan kuwi seje-seje.

Pathokane basa dadi owah gingsir. Generasi putu wis ora kaya generasi embah. Bisa bae embahe biyen ngerteni tembung Jawa cacah 600 tembung. Tiba ing generasi putu kari 400 tembung. Upama si bapak isih bisa muni “boten”, nanging putune ora bisa maneh ngucap “boten”, tembung sing dingerteni kari “ora”.

Ing taun 1960 nalika cacahe wong Indonesia 60 yuta, wong sing ngomong Jawa udakara 35 yuta. Tembung Jawa sing dienggo padinan udakara 2.000 tembung. Taun 1980 wong sing ngomong Jawa watara 60 yuta, ning tembung Jawa sing dienggo padinan mung udakara 400 tembung. Tembung-tembunge, unggah-ungguh lan paramasastrane wis padha owah.

Suparto Brata olehe kandha ngono kuwi ing sarasehan sastra lan basa Jawa sing diadani dening Taman Budaya Jawa Tengah ing Surakarta Juni 1993. Manut pengalamane Suparto Brata, ing taun 1960 ana sawijining majalah Basa Jawa sing tiras/oplage bisa ngancik 80.000 nganti 120.000 eksemplar. Mangka wektu kuwi racake penerbitan layang kabar/majalah Basa Indonesia mung watara 7.000 nganti 10.000 eksemplar. Paling top 20.000 eksemplar. Apa maneh taun 1950-1956, koran Basa Walanda oleh terbit ing Indonesia. Koran-koran ing Surabaya, Semarang, Bandung pasarane kasedhot koran-koran basa Walanda kuwi, sing tirase bisa ngancik 20.000 eksemplar. Nanging tirase majalah Basa Jawa nglancangi adoh banget nganti 120.000 eksemplar kaya kasebut ing ngarep.

Apa sebabe majalah Basa Jawa nalika kuwi bisa luwih narik kawigatene para maos tinimbang sing Basa Indonesia lan Walanda? Pak Parto ngarani nalika kuwi wong Jawa sing sugih lan kuwasa isih durung prigel ngasah lan ngudal pikiran nganggo Basa Indonesia. Tumrap wong-wong kuwi Basa Jawa luwih pepak lan luwih sreg kanggo medhar rasa lan pikiran tinimbang Basa Indonesia. Yen ana tembung Jawa sing ora trep kanggo ngudal pikiran, banjur enggal nyilih Basa Walanda.

Bareng tulisan Jawa kari mung diwulangake ing sekolahan nanging ora kanggo gawe ing bebrayan padinan, lan wong-wong wis pinter migunakake basa saliyane Basa Jawa, baka sethithik ora krasa yen basa dhaerah wis ora kopen maneh. Wektu kuwi swargi Bapak Roeslan Abdoelgani minangka Menteri Penerangan uga ngaku wis ora kulina nganggo basa dhaerah. Senajan asli Plampitan, Surabaya, Basa Jawa-ne grothal-grathul.

Basa Jawa diarani ora kopen dening Pak Suparto Brata awit wong Jawa ora gage nggunakake basa Jawa kanggo medhar pikiran-pikiran anyar, mbabar kemajuane jaman sarana nulis lan njarwakake buku-buku sastra, kawruh, lan teknologi marang Basa Jawa. Merga ora trampil Basa Jawa dadi kurang pepak, wagu minangka tulisan lan wacan. Para maos saya suda cacahe. Pers Jawa sing kulina ngladeni para maos sing setya kuwi kepeksa milih isi, kabar, informasi sing cocog karo ketrampilan basane para maos generasi anyar. Senajan sing caturan nganggo Basa Jawa saya akeh, nanging ora sinau sinau maca lan nulis nganggo Basa Jawa. Apa maneh tulisan Jawa, generasi anyar wis ora gelem nyinau sebab dianggep ora kanggo.

Bareng karo majune jaman lan tekane teknologi anyar sing mahanani bebrayan gupuh golek sandhang pangan, kabeh kaya wis ora kober maneh memaca sing ora ana gepok senggole karo pangupajiwa. Budaya maca klebu barang mewah lan angel kelakon kanggone wong Indonesia. Wong Indonesia modern luwih dhemen nampa ilmu, kawruh, kabar apa bae sarana ngrungokake radio utawa nonton televisi tinimbang maca.

Mangka tekan seprene iki, durung ana sing nandhingi ampuhe tulisan kanggo ngisi bobot menepe kawruh ing ati lan pikiran. Wegah maca nyebabake wong kalah maju karo wong sing dhemen maca.

Sejatine Basa Jawa ora mung dadi basa budaya, basa pocapan, basa rasa. Basa Jawa uga tau dadi basa modern mandhegani lan madhahi pikirane wong Jawa dadi maju. Sabanjure tumangkar lan lestarine basa Jawa kari gumantung marang wong Jawa dhewe. Arep digawe basa apa? Basa tulis, pers, basa tehnik, sakarepe. Arep diumbar ora kopen ya bisa bae. Nanging Pak Suparto Brata sing lair ing “jaman emas”-e sastra Jawa, kandha, basa Jawa ora bakal mati senajanta mung kari dadi basa pocapan.

Ature: Anie Soemarno
JB 31/LX, 2 April – 8 April 2006

3 Balasan ke Basa Jawa Tau Dadi Basa Modern

  1. zaidi shamsulbahri mengatakan:

    kulo niki tiyang jawi nanging tekan seprene urung ketemu komunitas jowo ,piye yho carane nggoleki situs komunitas jowo…?

  2. erma mengatakan:

    mas ta mbak sediakno berita bencana alam po’o gawe tugas sekolah ku.

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

%d blogger menyukai ini: