Waler Sangker (1)

Miturut Kamus Kawi-Jawa dening CF Winter Sr lan R. Ng Ranggawarsita babaran Gadjah Mada University Press 1988, tembung “waler” iku tegese: palang, tampar, utawa tali, dene “sangker” tegese adhang, palang, ila-ila. Ing Kamus Jawa Kuna-Indonesia 1 & 2 dening P.J Zoetmulder -S.O.Robson –babaran P.T Gramedia Pustaka Utama Jakarta 1995 –kang katerjemahake dening Darusuprapta lan Sunarti Suprayitna– tembung “waler” iku tegese “batas akhir”.
Dene Bausastra Jawa dening S.Prawiro Atmodjo babarane Yayasan Djojo Bojo cap-capan I-1987 negesi tembung “waler” iku larangan, pepacuh, pepalang, pamali, dene tembung “sangker” ditambah walang ing ngarepe dadi “walang-sangker” tegese pepalang. Kamus Praktis Jawa-Indonesia dening S. Parta Atmodjo babaran Penerbit Yayasan Djojo Bojo cap-capan I th 1992 negesi tembung “sangker” iku ama tanduran, yen ditambah tembung “waler” ing ngarepe banjur dadi “waler sangker”, tegese halangan, rintangan, bahaya, malapetaka.
Sawise ngerteni tembung waler sangker kaya kang kaaturake penulis kamus-kamus ing dhuwur mau lan pigunane ing primbon, mula miturut penafsirane penulis waler sangker iku tegese dina, wektu, panggonan kang dadi larangan lan yen tinerak bisa nekakake bahaya, utawa “malapetaka”. Mula becike disingkiri yen kanggo keperluan kang wigati.
Waler sangker bisa diperang dadi: Taliwangke, Samparwangke, Dhungulan, Kala Dite, Kala Mendem, Anggara Kasih, Naas Wuku, Tangise Dewi Sinta, Bangas, Rebo Wekasan, dina kang ora kanggonan tanggal.

TALIWANGKE
Taliwangke iku kedadeyan saka usus ari-arine Sapi Gumarang anake Putut Jantaka kang tumurun menyang arcapada saperlu ngenger marang raja Sri Maha Pakukuhan ing Medangkamulan kanggo nggoleki panjilmane Dewi Sri. Dening Putut Jantaka diwanti-wanti aja ngati gawe karusakan marang kawula alit.
Ana tengahe dalan, wetenge krasa luwe lan mambu ganda arum kang banget mencutake. Bareng lakune tumeka sajabane wana, weruh tanduran kang banget segere lan gandane arum. Kagawa saka weteng kang luwe, tanpa emut marang pesene wong tuwa, tanduran kang katon ledhung-ledhung mau disasak wani lan dientekake sakanca-rowange.

Kang duwe sawah lagi ngendhangi sawahe, meruhi kahanan kaya mangkono banjur tata-tata arep males marang kang gawe karusakan. Taliwangke sawadya-balane kelakon diruwat dening kang duwe sawah wujude ganti dadi amane pari lan amane manungsa..
Taliwangke anane ing wuku-wuku kaya ing ngisor iki:
Wuku Landep ing dina Rebo Pahing. Wuku Warigalit ing dina Kamis Pon. Wuku Kuningan ing dina Jumat Wage. Wuku Kuruwelut ing dina Sabtu Kliwon. Wuku Wuye ing dina Senen Kliwon. Wuku Wayang ing dina Selasa Legi.
Senajan dina-dina ing dhuwur mau kalebu dina kang ala lan perlu disingkiri yen duwe keperluan kang wigati, kayata mantu, gawe omah lsp, ananging dina-dina mau becik kanggo miwiti usaha kang ana gegayutane karo tali-temali, kayata tampar, tali plastik, tali pancing, tali rante lsp. Nalika dina-dina kang tiba Taliwangke, becike aja ngeculake kewan-kewan kang asikil papat, kayata kebo, sapi, jaran, wedhus lsp, awit akeh sengkalane.

SAMPARWANGKE
Dina Samparwangke iku anane saben dina Senen ing wuku-wuku ing ngisor iki:
Wuku Sinta ing dina Senen Pon. Wuku Warigalit ing dina Senen Kliwon. Wuku Langkir ing dina Senen Pahing. Wuku Tambir ing dina Senen Wage. Wuku Bala ing dina Senen Legi.
Dina ing dhuwur mau kalebu waler sangker lan perlu disingkiri yen duwe keperluan kang wigati, kayata: mantu, gawe omah, boyongan lsp. Ananging dina-dina mau becik kanggo ngadoni upas, racun lsp. Mula becik kanggo miwiti buka usaha: obat nyamuk, pestisida, racun tikus lsp.

DHUNGULAN
Dhungulan iku tiba ing dina Ahad Pahing, Senen Pon lan Selasa Wage ing Wuku Galungan. Dhungulan iku uga diarani Kalarenteng lan Dhendhan Kukudan. Dhungulan diarani apese para dewa. Dene dewa kang ngalami apes yaiku: Dewane Angkasa, Dewane Bantala, Dewane Samudra lan Dewane Kutu- kutu Walang Ataga. Dhungulan uga diarani Ringkel Agung, nganti para dewa mau ing dalem telung dina ora wani nindakake samubarang gawe kang wigati. Mula kita becike nyingkiri dina-dina mau.

Ature: Eyange Dion
Jaya Baya 48/LX, 30 Juli – 5 Agustus 2006

About these ads

Satu Balasan ke Waler Sangker (1)

  1. intan mengatakan:

    wuku warigalit itu ap artinya?????

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

Ikuti

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: